اخبار > ابزار الکترونیکی ترجمه


  چاپ        ارسال به دوست

ابزار الکترونیکی ترجمه

ابزار الکترونیکی ترجمه

 

چکیده: در این مقاله سعی شده است تا هر آنچه که مترجم می‌تواند از رایانه در کار ترجمه‌اش بهره گیرد در نه بخش و تحتِ عنوانِ ابزارِ الکترونیکی ترجمه معرفی شود. در هر بخش، ضمن برشمردن عللِ به‌کارگیری چنین ابزاری، تعدادی از مهم‌ترین برنامه‌های رایانه‌ای مرتبط نیز فهرست‌وار نام برده می‌شود. نرم‌افزار معرفی شده تحتِ سیستم‌عامل ویندوز کار می‌کند و در شماری از موارد نیز مقایسه‌ای بین آنها صورت می‌گیرد. پژوهشِ حاضر بر آن است تا با ارائه فهرستی کاربردی، اهمیت فراگیری کار با این نرم‌افزارها را در ترجمه نشان دهد. همچنین امید است با ذکرِ اهمیتِ امر، لزومِ گنجاندنِ آموزشِ چنین مهارتی در برنامه آموزشی دانشجویانِ رشته مترجمی نیز بیان شود.

مقدمه

تفّکرِ اولیه نگارشِ مقاله حاضر از مقاله دکتر حسین ملانظر که با نام «گزیده‌ای از منابعِ و پایگاه‌های اینترنتی ترجمه» در فصلنامۀ مطالعاتِ ترجمه[i] به چاپ رسید، گرفته شده است. در واقع، مقالاتی که تاکنون در زمینه ارتباطِ ترجمه و رایانه حداقل در مطالعاتِ ترجمه چاپ شده است، همگی به تصویرِ کلی چنین ارتباطی نگاه کرده‌اند و هیچ کدام به برشمردن نامِ ابزار لازم در ترجمه نپرداخته‌اند. ولی با توجه به مواردِ گوناگونِ استفاده از رایانه در ترجمه، لازم است مترجم حداقل برای موفقیت بیشتر و افزایشِ سرعت در کار خویش با نرم‌افزارهای مربوط به ترجمه آشنا شود. این مقالهِ حاصل جمع‌آوری اطلاعات از پایگاه‌های اینترنتی مختلف تولیدکننده نرم‌افزار و ابزاری است که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به ترجمه مربوط هستند. از دهه ۱۹۴۰، که ایده استفادهِ از رایانه برای نخستین بار مطرح شد، تا امروز پژوهش‌های بسیاری در این زمینه چه در بخشِ سخت‌افزار و چه در زمینه نرم‌افزار صورت گرفته است. امروزه از رایانه در تمامی رشته‌ها استفاده می‌شود و حتی تقریباً هر رشته‌ای بسته‌های نرم افزاری خاصِ خود را دارد. ترجمه نیز از این امر جدا نیست و بسته‌های نرم‌افزاری گوناگونی وجود دارد که موردِ استفاده مترجمان قرار می‌گیرد. از جمله محققانیِ که در زمینه معرفی نرم‌افزارهای ترجمه پژوهش کرده‌اند عبارتند از:

دهلر (Dohler) درسالِ ۱۹۹۷، اوسترموهل(Austermuhl) درسال ۲۰۰۱، نوگویرا (Nogueira) درسال ٢۰۰٣ و سومرز (Somers) در سال٢۰۰٣. البته باید خاطر نشان کرد که این افراد در کتاب‌های خود بیشتر به ابزار ترجمه به کمک رایانه پرداخته‌اند.

می‌توان مواردِ زیر را به عنوانِ مهم‌ترینِ ابزارِ الکترونیکیِ ترجمه نام برد:

۱) واژه‌پردازها

۲) فرهنگ لغت و دایره‌المعارف‌های الکترونیکی

۳) اینترنت و ابزار آن

۴) ویرایشگرهای تصویر ایمج ادیترز (Image Editors)

۵) ابزارِ ترجمه به کمک رایانه

۶) ابزارِ مرتبط با فایل‌های پی دی اف (PDF)

۷) ابزار چاپ رایانه‌ای (Desktop Publishing Tools)

۸) ابزارِ غلط‌گیری

۹) ابزارِ لازم برای مترجمانِ مستقل

هر یک از این ابزار در بخش‌های بعدی به تفصیل معرفی می‌شوند.

۱- واژه‌پردازها

واژه‌پردازها مهم‌ترینِ ابزارِ مترجم هستند، چرا که به وسیله آنها مترجم می‌تواند به‌راحتی تایپ کند. در ضمن، برنامه‌های جانبیِ این ابزار نیز کمکِ شایانی به مترجم می‌کنند. این برنامه‌های کمکی که مثلاً کارِ بررسی غلط‌های املایی و دستوری متن را در حین تایپ انجام می‌دهند، در درون واژه‌پردازها عمل می‌کنند. البته در زمینه تصحیح املایی می‌توان از اسپل (ASPELL) نیز یاد کرد که مستقل از عمل می‌کند. از دیگر ویژگی‌های جالبِ واژه‌پردازها شمارشِ کلِ کلماتِ یک متن است. البته در این مورد نیز کَت‌کانت (CATCOUNT) و اِنی‌کانت (ANYCOUNT) از برنامه‌هایی هستند که مستقل از واژه‌پرداز عمل می‌کنند. وظیفه نرم‌افزارِ اول شمارشِ کلماتِ در پروژه‌های ترجمه به کمک رایانه و وظیفه نرم‌افزارِ دوم شمارشِ کلمات در فایل‌های آر‌تی‌اف (RTF)، اچ‌تی‌ام‌ال (HTML)، پی‌دی‌اف (PDF) و … است. از جمله مهم‌ترین واژه‌پردازهای موجود در بازار عبارتند از: مایکروسافت ورد (Microsoft Word)، اُپن‌آفیس (Open office)، او‌آر‌جی‌رایتر (Org Writer)، و اَبی‌ورد Abiword.

۲- فرهنگ لغت و دایره‌المعارف‌های الکترونیکی

مهارتِ خواندن و درکِ مطلب از جمله اصلی‌ترین توانایی‌های مترجم است. ولی هر اندازه هم که مترجمی به هردو زبان تسلط داشته باشد، باز هم در بسیاری از موارد برای حلِ مشکلاتِ مربوط به اصلاحات و املاء کلمات٬ نیازمندِ جستجو در کتاب‌ها و منابعِ مرجع است. فرهنگ‌های الکترونیکی از جمله این منابعِ مرجع است که نسبت به فرهنگ‌های دیگر دارای مزیتِ سرعت و راحتی جستجو هستند. امروزهِ شمارِ زیادی از این ابزار، با نام‌های تجاری مختلف و به شکل لوح‌های فشرده (CD) در بازار یافت می‌شود، ولی در اینجا تنها تعدادی از معروف‌ترین آنها ذکر می‌شود: آکسفورد (Oxford ) و کولینز (Collins) فرهنگ لغت‌های چند و تک زبانه الکترونیکی هستندکه می‌توان در آنها عبارات و همنشینی کلمات را جستجو کرد و در ضمن به تلفظِ بسیاری از مدخل‌های آنها گوش داد.

مریام وبسترز آنلاین دیکشنری اند تساورس (Merriam-Webster’s Online Dictionary and Thesaurus) به نشانی http://www.m-w.com فرهنگ لغتی است اینترنتی که در آن می‌توان علاوه بر معنی لغات، نقش و ریشه کلمات و اصطلاحاتِ را نیز جستجو کرد و به تلفظِ بسیاری از مدخل‌ها گوش داد. در ضمن، پیوندهای موجود در آن امکانِ بررسی سریع بین مدخل‌ها را به کاربر می‌دهد. وب سایت www.wordreference.com نیز گزینه مناسبِ دیگری است که دارای فرهنگ‌های لغت چند و تک‌زبانه و هم چنین فرهنگِ لغات مترادف است. از دایره المعارف‌های الکترونیکی نیز می‌توان به دایره المعارف ویکی‌پدیا (http://www.wikipedia.org) اشاره کرد که بسیاری از کاربرانِ اینترنت هم اکنون آن را بهترینِ دایره المعارفِ موجود می‌دانند.

۳- اینترنت و ابزار آن

۳-۱ مرور­­گرهای وب

مرور­گرهای وب برنامه‌هایی کاربردی هستند که به کاربر این امکان را می‌دهند تا صفحاتِ اچ‌تی‌ام‌ال (HTML) را در وبِ جهانی یک شبکه دیگر با رایانه خویش مشاهده و یا پیوندها را دنبال کند و فایل‌ها را انتقال دهد. معروف‌ترین این مرورگرها عبارتند از: ماکروسافت اینترنت اکسپلورر (Microsoft Internet Explorer)، موزیلا فایرفاکس (Mozilla Firefox) و اُپرا (Opera).

۳-۲ برنامه‌های مربوط به پست الکترونیک

از جمله معروف‌ترین سرویس‌دهنده‌های پست الکترونیک می‌توان به جیمیل Gmail (Google Mail)، یاهو (Yahoo!) و هات­میل (Hotmail) اشاره کرد. البته برای کنترل و سازمان‌دهی بهترِ پیام ها نیز می‌توان از برنامه‌هایی نظیرِ مایکروسافت آتلوک (Microsoft Outlook)، موزیلا تاندربِرد (Mozilla Thunderbird) و یودُرا (Eudora) استفاده کرد.

۳-۳ موتورهای جستجو

یکی از راه‌های بهبود و تسهیل ترجمه، بالا بردنِ دانش و اطلاعات مترجم در زمینه متن مورد ترجمه است. امروزه موتورهای جستجو کسب چنین دانشی را برای مترجم آسان کرده‌اند. البته باید درنظر داشت که در نهایت، این مترجم است که باید ارتباط و یا عدمِ ارتباط اطلاعاتِ حاصله از این ابزار را با مطلب ترجمه خود تعیین کند. از معروف‌ترین موتورهای جستجو می‌توان به گوگول و یاهو اشاره کرد. درصورت نیاز به دانشِ تخصصی‌تر نیز می‌توان به زیرشاخه‌های این جستجوگرها مراجعه کرد. به عنوان مثال، گوگل اسکالر (Google Scholar) برای جستجو در مقالات و نوشته‌های دانشگاهی بسیار مفید است. یاهو ادجیکیشن (Yahoo! Education) هم از منابعِ آموزشی مفید محسوب می‌شود.

۳-۴ بانکِ داده‌ها

همواره وب‌هایی وجود دارند که موتورهای جستجو توانایی جستجو در آنها را ندارند. این وب‌ها که به «وب‌های نامرئی» مشهورند در اغلبِ موارد حاوی مطالبی هستند که در بانک‌ها و پایگاه‌های تخصصی یافت می‌شود. از جمله این بانک‌ها می‌توان به پابمد (Pubmed)، د وب آو نالج (The Web of Knowledge) ، اسکوپس (Scopus) و پروکؤست (Proquest) اشاره کرد که غالباً حاوی اطلاعاتِ علمی و پزشکی‌اند. اما متأسفانه دسترسی به بیشتر این بانک‌ها از طریق رایانه‌های مؤسسات و دانشگاه‌ها امکان‌پذیر است، چراکه این گونه نهادها توانایی پرداختِ هزینه بالای ثبت‌نام در آنها را دارند.

۳-۵ چت و سایر محیط‌های گفتگوی اینترنتی

با استفاده از چنین امکاناتی، مترجم می‌تواند در کوتاه‌ترین زمان ممکن افکار و نظرات خود را با سایر مترجمان و متخصصانِ رشته‌های دیگر در میان بگذارد. از جمله معروف‌ترین آنها می‌توان به گوگل تالک (Google Talk)، ای آی ام (AIM)، یاهو مسنجر (Yahoo! Messenger) و ام اس ان مسنجر (MSN Messenger) اشاره کرد. برنامه اسکایپ (Skype) نیز در این زمینه برنامه سودمندی است که به مترجم این امکان را می‌دهد تا با مترجمان دیگر و یا با مشتریان دیگر در هر جا که باشند به راحتی ارتباط برقرارکند.

۳-۶ وبلاگ‌ها

امروزه به راحتی می‌توان در وبلاگ‌های مختلفِ دنیای مجازی اینترنت، تنها با استفاده از چند دکمه، افکار و نظراتِ خود را در هر زمینه و عنوانی منتشرکرد. خوشبختانه ایجاد چنین وبلاگ‌هایی نیز آسان است. مثلاً بلاگر به نشانی http://www.blogger.com و بلاگ اسپات به نشانی http://www.blogspot.com فضاهایی رایگان در اینترنت هستند که هر شخصی می‌تواند در آنها وبلاگ بسازد. در اینجا دو مورد از وبلاگ‌های ترجمه نام برده می‌شود، یکی ترانسلیشن نوتز به نشانی http://www.transnote.blogspot.com که وبلاگی است به دو زبان انگلیسی و اسپانیایی در زمینه ترجمه و دیگری نیکد ترانسلیشن به نشانیhttp://www.nakedtranslations.com/fr/blog.php که وبلاگ تخصصی ترجمه در زبان فرانسه است. ضمناً به منظورِ پیگیری جدیدترینِ مطالب به­روز­شده در وبلاگ‌ها و به طور کلی در وب‌سایت‌ها، بهتر است از نرم‌افزارِ رید فیدر (Read Feeder) استفاده کرد.

۴- ویرایشگرهای تصویر

هنگامی­که مترجم می‌خواهد پروژه ترجمه‌ای را در رشته گرافیک قبول کند، نیازمندِ آن است که حداقل دانشی مقدماتی از این رشته و نرم‌افزار مرتبط با آن را داشته باشد. از جمله این مهارت‌ها ویراشگری تصاویر است. در نتیجه مترجم نیازمند فراگیری کار با نرم‌افزار مرتبط با این مهارت است. مثلاً مایکروسافت پینت (Microsoft Paint) برای کسب مهارتِ مقدماتی در این زمینه برنامه مناسبی است. اما برای ویرایشِ تصاویر در حدِ حرفه‌ای می‌توان از این برنامه‌ها نام برد: اَدوب فتوشاپ (Adobe Photoshop)، پینت شاپ پرو (Paint Shop Pro)، فتو فیلتر (Photo Filter)، د گریمپ (The Gimp)، ای سی دی سی (ACD See)، اکس ویو (Xnview ) و پیکاسا (Picassa).

۵- ابزارِ ترجمه به کمکِ رایانه

۵-۱ حافظه ترجمه

استفاده از سیستم‌های حافظه‌ای می‌تواند در بالا­ بردنِ سرعتِ ترجمه به مترجم کمک کند. اساسِ کارِ چنین حافظه‌هایی این است که آنچه مترجم ترجمه می‌کند در این آنها ذخیره می‌شود. وقتی مترجم مشغولِ ترجمه متنِ جدیدی است، می‌تواند بخش‌هایی از این حافظه را که مربوط به پروژه فعلی اوست به متن جدید انتقال دهد و در نتیجه سرعتِ کار خود را بالا برد. البته کاربردِ چنین حافظه‌هایی به نوع متن نیز بستگی دارد. مثلاً در ترجمه رمان، استفاده از آنها می‌تواند مشکل­ساز باشد و حتی می‌تواند سرعتِ ترجمه را کاهش دهد؛ چرا که در ترجمه رمان، خلاقیتِ مترجم از انسجامِ اصطلاحی مهم‌تر است. انسجامِ اصطلاحی در بخشِ بعدی بیشتر توضیح داده خواهد شد. البته در سایر متون نظیر متونِ حقوقی، فنی و تجاری که بسامد اصطلاحات و کلمات تکراری در آنها زیاد است، استفاده از این حافظه‌ها واقعاً سودمند خواهد بود. معروف‌ترین سیستم‌های حافظه عبارتند از: اس دی لی ترادوس (SDSL TRADOS)، ورد­فست (WORDFAST)، دژاوو (DEJAVA) و اُمگات (OMEGAT). از میانِ مواردِ فوق اس دی اس ترادوس هم معروف‌تر و هم گران‌تر از بقیه است و بعد از آن وردفست قرار دارد که هم اکنون بیش از ۱۳۰۰۰ مترجم در سراسرِ دنیا از آن استفاده می‌کنند. [ii]

۵ ابزارِ مربوط به اصطلاح‌شناسی

اصولاً انسجامِ اصطلاحی به این معنا که مترجم در انتخابِ معادل‌های خود در بخش‌های مختلف پروژه ترجمه‌اش ثبات و پایداری داشته باشد، امری بسیار مهم است. اهمیتِ این مسأله در ترجمه‌هایی که به صورتِ گروهی انجام می‌شوند، بسیار بیشتر می‌شود. لذا به منظورِ رعایتِ چنین مسأله‌ای، ابزاری برای اصطلاح شناسی طراحی شده‌اند. این ابزار قبل از ترجمه ابتدا متن مبدأ را بررسی می‌‌کنند و فهرستی از اصطلاحات آنرا در اختیارِ مترجم قرار می‌دهند. در نتیجه، مترجم در گزینش معادل‌های خود آمادگی بیشتری پیدا می‌کند و با توجه به روابطِ بخش‌های مختلف، دقت او در این کار افزایش می‌یابد. این برنامه‌ها عبارتند از: ورد اسمیت تولز (Wordsmith Tools)، تکست استت ( (Textstat، مولتی ترم (Multiterm)، ترم استار (Termstar) و اَنتکنک (Antconc).

ابزار تغییرِ زبان در وب

امروزه چند زبانه بودن وب سایت‌ها می‌تواند در افزایشِ تعداد بازدیدکنندگان آنها عاملِ مؤثری باشد. فرض کنیم مدیرانِ شرکتی می‌خواهند وب‌سایتی تبلیغاتی برای شرکتِ خود طراحی کنند. اگر این وب سایت تنها به یک زبان باشد٬ موفقیتِ شرکت بیشتر است یا در صورتی که چند زبانه باشد و کاربران آن بتوانند زبانِ دلخواه خود را انتخاب کنند؟ بنابراین لحاظ کردن چنین قابلیتی در وب سایت‌ها می‌تواند از جهاتِ بسیاری سودمند باشد. حال مترجمی را در نظر بگیرید که علاوه بر ترجمه٬ توانایی کار با چنین برنامه‌هایی را نیز فرا گرفته باشد. پر واضح است که با چنین مهارتی می‌تواند درآمد خود را به طرزِ چشمگیری افزایش دهد. البته در نگاهِ اول شاید داشتن چنین انتظاری از مترجم کمی ایده‌آل‌گرانه به نظر بیاید، ولی دست‌یابی به این مهارت‌ها کاملاً به زاویه دید او و میزان درآمدِ مطلوبی که ازحرفه‌اش انتظار دارد بستگی دارد. از جمله این برنامه ها عبارتند از: کتس کرادل ( CatsCradle)، ترادوس تگ ایدیتر (Trados TagEditor) ، ان وی یو (NVU) و دریمویور (Dreamweaver ).

۵ ابزار تغییر زبان در نرم افزار

اهمیتِ ترجمه و تغییرِ زبان در نرم افزار و درستی انجام این کار از آنچه در قسمتِ پیشین در موردِ پایگاه‌های اینترنتی گفته شد٬ بیشتر است، چرا که اگر این کار درست انجام نشود حتی این احتمال وجود دارد که نرم افزار موردِ نظر کار نکند. به عنوان مثال، در اکثرِ بازی­های رایانه‌ای، از ابتدا می‌توان زبانِ بازی را تغییر داد. حال اگر مترجم ترجمۀ درستی انجام نداده باشد یا نرم افزارِ تغییر زبان را به درستی به کار‌نگرفته باشد، چگونه می‌توان انتظار کار کردن آن بازی را داشت؟ نرم افزارِ مربوط به این کار عبارتند از آلچمی کاتالیت (Alchemy Catalyst)، پاسولو (Passolo )، ریسور هکر (Resource Hacker )، پی ای اکسپلوره (PE Explorer) و اکس اسکوپ (Exescope.) همچنین، از برنامه‌های مایکروسافت اکسل (Microsoft Excel) و اپن آفیس. اورگ‌کلک (Open Office.org Calc ) در ویرایشِ صفحات گسترده استفاده می‌شود . این صفحات نیز در طراحی بازی‌های رایانه‌ای کاربرد دارد.

۵-۵ ابزار زیرنویس‌گذاری

ترجمه سمعی و بصری یکی از انواعِ ترجمه است که با سرعتِ چشمگیری درحال رشد است. این نوع ترجمه، چه به صورتِ دوبله و چه به صورتِ زیرنویس، می‌تواند برای مترجم مشکل‌آفرین باشد. در موردِ اول، مترجم باید کلامِ زبان مقصد را به گونه‌ای انتخاب کند که با حرکاتِ لب هنر­پیشه هماهنگ باشد و در مورد دوم، باید طولِ عبارت زیرنویس به گونه‌ای باشد که خواننده فرصت لازم را برای خواندن داشته باشد. نرم افزار مرتبط با این بخش عبارت است از ویشؤال ساب سینک (VisualSubSync)، سبو (Sabbu )، اجیسوب (Aegisub)، اس اس ای تول (SSATool). در صورتی که ویرایش فایل‌های صوتی و تصویری مورد نیاز باشد، می‌توان از برنامه‌های ویرجوال داب (VirtualDub) و ُاداسیتی (Audacity) استفاده کرد. در­ضمن مدیا پلیر کلاسیک (Media Player Classic)، وی ال سی (VLC ) و د کی ام پلیر (THE KMPLAYER) از برنامه‌های پخشِ چندمنظوره ای هستند که در این قسمت می‌توانند به کار گرفته شوند. همچنین، «پایگاه های اینترنتی www.divxstation.com وwww.opensubtitles.org به طور حرفه‌ای به جمع­آوری و طبقه­بندی زیرنویس انواع فیلم ها و کارتون­ها می­پردازند. مثلاً پایگاه www.opensubtitles.org اخیراً در اُسلواکی راه اندازی شده و دارای بیش از ٢٨۰ هزار عنوان زیرنویس فیلم است. خوشبختانه، این پایگاه زبان فارسی را نیز پشتیبانی می‌کند. چنانچه بخواهیم از این دو پایگاه بهره گیریم، باید برنامه وب ساب (VobSub) را نیز در رایانه خود نصب کنیم. یکی دیگر از راه‌های یافتن زیرنویس فیلم، جستجو در موتورهای جستجو با فرمول کلیدی زیر نویس (subtitle) + نام فیلم + زبان است.» [iii]

۵ سیستم‌های ترجمۀ ماشینی

از سال ١٩۴٩ که وارن‌ویور برای نخستین بار اندیشه استفاده از رایانه در ترجمه را مطرح کرد، تا به امروز تحقیقات گسترده و تلاش‌های بسیاری در زمینۀ سیستم‌های ترجمۀ ماشینی صورت گرفته است. اگرچه انصافاً چنین سیستم‌‌هایی در طول زمان رشد کرده‌اند، اما هنوز ترجمۀ حاصل از آنها در سطح بسیار پایین‌تری از ترجمۀ انسان قرار دارد. از چنین سیستم‌هایی بیشتر در ترجمۀ متون ساده که دارای زبان و اصطلاحات کلیشه‌ای هستند استفاده می‌شود، نظیرِ متون مربوط به گزارشِ وضع هوا. در ضمن، به منظورِ بالابردن کیفیتِ کار این سیستم‌ها، لازم است متن مورد نظر را قبل و بعد از ترجمه سیستم، ویرایش کنیم. از جمله معروف‌ترین سیستم‌های ترجمۀ ماشینی اینترنتی عبارتند از آلتا ویستا بایبل فیش (Alta Vista Babel Fish) (www.babelfish.altavista.com)، سیستران (Systran) (www.systransoft.com) و اَوان کؤست (Avanquest) (www.avanquest.com).

۶- ابزارِ مرتبط با فایل‌های پی‌دی‌اف (PDF)

فایل‌های پی‌دی‌اف نسبت به سایرِ فایل‌های متنی مانند داک (DOC) ، تی اکس تی (TXT) و آرت اف (RTF ) دارای دو مزیت هستند. مزیتِ نخست آن است که وقتی فایلی به قالب پی‌دی‌اف در می‌آید، امکان تغییر آن بسیار کم یا حتی صفر می‌شود و در نتیجه امنیتِ حفظِ اطلاعات و محتوای آن افزایش می‌یابد. به همین دلیل است که بسیاری از فایل‌های موجود در اینترنت در قالب پی‌دی‌اف هستند. مزیتِ دوم آن است که هنگامی که از نسخه‌های گوناگونِ یک برنامه، مثلاً ادوب ریدر (Adobe Reader)، برای خواندن این فایل‌ها استفاده می‌کنیم، دیگر خطرِ خراب شدن ساختار فایل اولیه وجود ندارد. حال آنکه در فایل‌های دیگر ممکن است به کارگیری نسخه‌های گوناگون یک برنامه، مثلاً مایکروسافت ورد (Microsoft Word)، ساختارِ فایل اولیه را دچار تغییر کند.

۶-۱ برنامه‌های لازم جهت خواندنِ فایل‌های PDF

نرم افزار ادوب ریدر (Adobe Reader) یکی از بهترین و رایج‌ترین برنامه‌هایی است که برای خواندن فایل‌های پی‌دی‌اف طراحی شده است. از مزایای زیاد این برنامه می‌توان به امکانِ جستجوی کلمات، کپی متن و تصویر، بزرگ‌نمایی و کوچک‌نمایی به میزان دلخواه، و چاپ متن اشاره کرد. همچنین، این برنامه از آغاز تا کنون همیشه رایگان بوده است. تقریباً هیچ ایرادی به این برنامه وارد نیست به جز اینکه ممکن است نخستین اجرای آن، کمی بیش از برنامه‌های عادی طول بکشد. اما این مسئله در دفعاتِ بعدی استفاده از برنامه تکرار نخواهد شد. در هر صورت، نرم‌افزارِ دیگری نیز به نام فاکس ریدر (Fox Reader) وجود دارد که علیرغمِ سرعت بالاتر، از محبوبیتِ کم‌تری برخوردار است.

۶-۲ برنامه‌های لازم جهت ایجاد فایل‌های پی‌دی‌اف (PDF)

برای این منظور می‌توان از برنامه‌های اَدوب آکروبات رایتر (Adobe Acrobat Writer) و پی‌دی‌اف (PDF Creator ) استفاده کرد. البته موردِ اول که یکی دیگر از محصولاتِ شرکت معروف اَدوب (Adobe) است، بر خلافِ اَدوب ریدر (Adobe Reader)، رایگان نیست و قیمتِ نسبتاً بالایی هم دارد. در صورتی‌که مترجم از واژه‌پردازِ ماکروسافت ورد (Microsoft Word) استفاده می‌کند، می‌تواند با نصبِ برنامه ورد تو پی‌دی‌اف کانونتر (Word to PDF Converter)، به راحتی فایل‌های ایجاد‌ شده در ورد (Word) را به پی‌دی‌اف (PDF) تبدیل کند. با توجه به اینکه این برنامه داخلِ خود برنامه ورد (Word) نصب می‌شود، کار با آن بسیار راحت است و کاربر می‌تواند تنها با یک کلید، فایل خود را به پی‌دی‌اف (PDF) تبدیل کند. برنامه دیگری هم وجود دارد که نیازی به نصبِ برنامه مجزا برای تبدیل فایل ندارد. این برنامه اُپن آفیس.ارگ رایتر Open Office.org Writer نام دارد و با استفاده از آن می‌توان به‌راحتی فایلِ موردِ نظر را در قالبِ پی‌دی‌اف (PDF) ذخیره کرد. برای این منظور کافی است گزینه Export to PDF را انتخاب کرد.

۶-۳ برنامه‌های لازم جهتِ تبدیلِ فایل‌های PDF

در بیشترِ مواقع، متنِ ترجمه در قالب پی‌دی‌اف (PDF) به مترجم می‌رسد و او نیز می‌بایست ترجمه خود را در همین قالب برای مشتری ارسال نماید. در این صورت، مترجم می‌تواند با استفاده از نرم‌افزارِ مخصوصی، فایل پی‌دی‌اف (PDF) را به قالبِ سازگار با واژه‌پرداز، مثلاً قالبِ داک (DOC) برای برنامه ورد (Word)، در­آورد و کار خود را به راحتی انجام دهد. بعد از اتمام کار نیز، می‌توان طبقِ روندی که در بخش قبل گفته شد دوباره فایل داک (DOC) را به صورت پی‌دی‌اف (PDF) درآورد و برای مشتری فرستاد. در بخش‌های قبل، مزایای استفاده از فایلِ پی‌دی‌اف (PDF) ذکر شد که از مهمترین آنها همان حفظِ ساختارِ متن و تصاویر و جدول های داخلِ آن است. برنامه‌های لازم برای این کار معمولاً به مبدل معروف هستند و عبارتند از: اَبی پی‌دی‌اف ترانسفرمر (Abby PDF Transformer)، سالید کانورتر (Solid Converter) و پی‌دی‌اف تو ورد کانورتر (PDF to Word Converter).

۶ برنامه‌های لازم جهت ویرایش فایل‌های پی‌دی‌اف (PDF)

تبدیل فایل‌های پی‌دی‌اف (PDF) به قالبِ فایل‌های نرم‌افزار ورد (Word) معمولاً با کیفیتِ لازم همراه نیست، چرا که در فرآیند تبدیلِ این فایل‌ها، بعضی از خصوصیاتِ ساختاری آنها به هم می‌ریزد. لذا برای غلبه بر این مشکل می‌توان از ویرایشگرهای فایل پی‌دی‌اف (PDF) استفاده کرد که مهم‌ترین آنها عبارتند از: فاکسیت پی‌دی‌اف ادیتر (Foxit PDF Editor) و اینفیکس پی‌دی‌اف ادیتر (Infix PDF Editor). برتری استفاده از این برنامه‌ها عدم نیاز به تبدیل فایل است و ویرایش فایل در داخل برنامه به‌راحتی انجام می‌شود. در واقع، می‌توان گفت که این برنامه‌ها هم فایل را می‌خوانند و هم آن را ویرایش می‌کنند.

۷- ابزارِ چاپِ رایانه‌ای

به‌وسیلۀ ابزار واژه‌پردازی که پیشتر از آنها صحبت شد می‌توان نامه‌های اداری، گزارشات و به‌طور کلی متون عادی و روزمره را تایپ کرد. اما برای تنظیمِ متن در سطح پیشرفته‌تر نمی‌توان از آنها بهره گرفت. برای سطوحِ بالاتر مثلِ طراحی صفحاتِ مجله و بروشورهای تبلیغاتی، معمولاً از ابزارِ ویژه چاپ رایانه‌ای استفاده می‌شود. البته مترجم ممکن است اصلاً نیازی به فراگیری چنین مهارتی نداشته باشد. ولی در صورتِ کسب آن، می‌تواند درآمد خود را افزایش دهد. معروف‌ترین برنامه‌های این قسمت عبارتند از لاتکس (La Tex)، اسکریبوس (Scribus)، کوارک اکسپرس (QuarkXpress) و فریم‌میکر (Frame Maker).

۸- ابزارِ غلط‌گیری (Proofreading)

وقتی ترجمه و ویرایش آن به اتمام رسید، لازم است پیش از فرستادن نسخه نهایی کار برای مشتری، کلِ پروژه به صورت جامع غلط‌گیری شود تا اشتباهاتِ احتمالی املایی‌دستوری برطرف گردند. گرچه برنامه ورد (Word ) گزینه‌ای به نام چک اسپیلینگ اند گرامر «Check Spelling and Grammar» برای ویرایشِ چنین اشتباهاتی دارد، برنامه‌های مستقلِ دیگری نیز وجود دارند که یکی ازمعروف‌ترین آنها بلوبیم ریوو (Bluebeam Revu) است.

۹- ابزارِ ارتباط با مشتری برای مترجمانِ مستقل

علاوه بر ابزاری که تاکنون نام برده شد، برنامه‌هایی نیز برای حفظِ ارتباطِ مترجمان مستقل با مشتریان خود وجود دارند. در زیر دو نوع نرم‌افزار برای این دسته از مترجمان معرفی می‌شود.

۹-۱ نرم افزار ارسال صورتحساب برای مشتری بلینگ سافتور (Billing Software)

اکثرِ مترجمانِ حرفه‌ای قبل از آنکه کاری را قبول کنند، ترجیح می‌دهند از مشخصاتِ آن باخبر شوند و سپس بر اساس نوع متن، حوزه کاری و حجم آن، قیمتی را به مشتری پیشنهاد دهند. با توجه به اینکه امروزه کار مترجم نیز مانند متخصصان سایر رشته‌ها، دیگر محدود به مرزهای جغرافیایی نیست، اطلاع از چگونگی برقراری ارتباط با کمترین هزینه و در سریع‌ترین زمان ممکن بسیار مفید است. بنابراین، دانشِ مترجم از برنامه‌های ارسال صورتحساب به مشتری بسیار لازم و ضروری به نظر می‌آید. هم اکنون، در این زمینه برنامه‌های بسیاری وجود دارد که البته هیچ‌کدام به صورتِ انحصاری برای مترجم طراحی نشده‌اند ولی باز هم می‌توان از آنها را در ترجمه و مسائلِ مالی مربوط به آن استفاده کرد. برخی از این برنامه ها عبارتند از: فکتؤال سول (Factual Sol)، فری ساید (Freeside ) ، بیل کؤیک (BillQuick) .

۹ سرویس‌دهنده‌های ارسال و دریافت نمابر (Fax)

اگر چه امروزه پستِ الکترونیکی غالباً جایگزین نمابر شده است، هنوز هم افرادی هستند که از این ابزار استفاده نمی‌کنند و روش‌های سنتی‌تر را ترجیح می‌‌دهند. به هرحال، مترجم باید بتواند از روشِ مطلوب مشتری، با وی ارتباط برقرار کند. در زمینه ارسال و دریافتِ نمابر نیز برنامه‌هایی وجود دارند که بعضی از آنها عبارتند از: تراس فکس (Trus Fax)، فکس زیرو (Fax Zero ) و اینتر فکس (Inter Fax).

نتیجه

نفوذِ رایانه در رشته‌های مختلف و گسترش روزافزون برنامه‌های رایانه‌ای، متخصصانِ هر رشته را به منظور کسبِ موفقیتِ بیشتر، به یادگیری آنها ناگزیرکرده است. ترجمه نیز از جهاتِ مختلفی تحتِ تأثیر رایانه و برنامه‌های آن قرارگرفته است و مترجمان نیز نیازمند فراگیری چنین دانشی هستند. اما گامِ نخست این مسیر، شناختِ ابزار و برنامه‌های مربوط است. آنچه در این نوشته آورده شد تنها فهرستی کاربردی از ابزارِ الکترونیکی و برنامه‌های رایانه‌ای مرتبط با ترجمه است. اما در نهایت این سؤال به ذهن می­رسد که آیا جای تعلیم چنین ابزاری در برنامه آموزشی دانشجویان رشته مترجمی خالی نیست؟!

i رجوع شود به فصلنامۀ مطالعات ترجمه، سال اول، شماره سوم، پاییز١٣٨٢. صص ۷۷-۹۲٫

ii رجوع شود به وب­سایت: www.SDL.com

iii رجوع شود به ماهنامه رایانه (١٣٨۶). سال هجدهم، شماره ١۶۶، شهریور ۱۳۸۶، ص ۷۴٫

منابع

  • بهجو، ز. (١٣٨٢). «رایانه و ترجمه»، فصلنامهٔ مطالعات ترجمه، سال اول، شمارۀ دوم، (تابستان ١٣٨٢). صص ۲۷-۴۰٫
  • بخشنده، ا. و مصلی نژاد، پ. (۱۳۸۵). «ترجمه ماشینی و کامپیوتری در عصرِ ارتباطات، فصلنامۀمطالعات ترجمه، سال چهارم، شمارۀ چهارده، ص ۶۱٫
  • فرحزاد، ف. (١٣٨۶). مجموعه مقالات ٢ هم‌اندیشی ترجمه‌شناسی. تهران: انتشارات یلدا قلم. صص ۳۱-۴۸٫
  • ماهنامه رایانه (١٣٨۶). سال هجدهم، شماره ١۶۶، شهریور ۱۳۸۶، ص ۷۴٫
  • ملانظر، ح. (١٣٨٢). «گزیده‌ای از منابع و پایگاه‌های اینترنتی ترجمه». فصلنامۀ مطالعات ترجمه، سال اول، شمارۀ سوم، پاییز١٣٨٢. صص ۷۷-۹۲٫
  • موسوی میانگاه، ط. (۱۳۸۳). «استفاده از فناوری جدید در ترجمه». فصلنامۀ مطالعات ترجمه، سال دوم، شمارۀ هفتم و هشتم، ۱۳۸۳، ۵۳-۶۴٫
  • هیأت مؤلفان و ویراستاران مایکروسافت (٢۰۰٣) ٬ «فرهنگ تشریحی کاربران کامپیوتر»٬ ترجمه فرهاد قلی زاده نوری٬ تهران٬ کانون نشر قلم
  • هیأت مولفین مایکروسافت (٢۰۰٣) ٬ «فرهنگ تشریحی کاربران کامپیوترمایکروسافت» ترجمه مجید سماوی٬ تهران٬ کانون نشر قلم
  • Allwen, J. (2003), “Post-editing.” In: Sommers, H(ed.) Computers and Translation. A translator’s guide, 297-318. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamin.
  • Austermühl, F. (2001), “Electronic Tools for Translators. Manchester: St. Jerome.
  • Biau, Gil, José Ramón and Pym, Anthony (2006) “Technology and translation (a pedagogical overview)” [online]. In Pym, Anthony, Perekrestenko, Alexander and Starnik, Bram (eds.) Translation Technology and its Teaching (with much attention of localization). Available from: http://isg.uvr.es/library/papers/BiauPym Technology.pdf
  • Dohler, Per N. (1997)” Facets of Software Localization: A Translator’s View” [online]. Translation Journal 1(1). Available from: http://accurapid.com/journal/softloc.htm
  • Free Software Foundation [online]. Available from: http://www.fsf.org
  • Giles, J. (2006) “Internet encyclopedias go head to head” [online]. Available from:http://www.nature.com/news/2005/051212/full/438900a.html
  • Hoefman, Els (2004) “Get more out of Google” [online]. Proz. Available from:http://www.proz.com/doc/20
  • Mckay, C (2006) “Free and Open Source Software for Translators” [online]. Available from:http://www.medtrad.org/panacea/IndiceGeneral/n23 tribuna Mckay.pdf
  • Nogueria, D. (2002). “Translation Tools Today: A Personal View”[online]. Translation Journal 6(1). Available from: http: //accurapid.com/journal/19tm. htm
  • Pym, A. (2003) “Redefining Translation Competence in an Electronic Age. In Defenc e of a Minimal Approach. “Meta 48(4), 481-497.
  • Somers, H. (1997)” A Practical Approach to Using Machine Translation Software: ” Post-editing” the source text.” The Translator 3(2), 197-212.
  • Somers, H. (2003) “The translator’s workstation.” In: Somers, Harold (ed.) Computers and Translation. A translator’s guide, 13-30. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.
  • به نقل از سایت زبان فارسی


٠٩:٢٠ - 1390/05/16    /    شماره : ٨٠٦٢    /    تعداد نمایش : ٦٥٩٣


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





کلیه حقوق برای دانشگاه مجازی المصطفی(ص) محفوظ است.